یکی از نقدهای مهمی که طی 4 ماه گذشته به عملکرد دولت یازدهم وارد شده است، اولویت دادن به عرصه دیپلماسی جهت بهبود اوضاع اقتصاد داخلی است. مساله ای که منجر شده تا محمد جواد ظریف و بیژن زنگنه در عمل به پرکار ترین وزرای دولت یازدهم تبدیل شوند و اولی با تعلیق موقت بخشی از تحریم ها و دومی با فروش نفت بیشتر، مسیر اداره دولت توسط رییس جمهور را راحت تر سازند.

اما در این باره آنچه که می تواند به عنوان یک «زنگ خطر» و هشدار برای اقتصاد کشور مطرح باشد، تلاش ناخواسته جهت آسیب پذیر کردن اقتصاد ایران به بازارهای جهانی و بویژه تحریم هاست چرا که این روند در عمل منجر به وابستگی بیشتر اقتصاد تک محصولی ایران به نفت خواهد شد و نتیجه این رویکرد خطرناک می تواند با اعمال تحریم های جدید توسط غرب چه در زمینه تحریم های نفتی و چه در دیگر زمینه های مرتبط، خود را نشان دهد.

در این باره دکتر روحانی رییس جمهور روز یکشنبه در مجلس در دفاع از این رویکرد (افزایش صادران نفت) و نگاه دولت جدید به بودجه سال 93 گفت:

«محدود شدن صادرات نفت نیز که باعث کاهش درآمد دولت (گذشته) شد از دیگر عوامل ایجاد تورم در کشور بود ... روند نزولی بودجه به قیمت‌های ثابت به ویژه در حوزه سرمایه‌گذاری نیازمند تغییر است بر همین اساس تلاش کردیم تا منابع بودجه عمومی افزایش پیدا کند که در این راستا "افزایش درآمدهای نفت" و مالیات را در دستور کار قرار دادیم. با "افزایش درآمدهای نفت" و مالیات حجم بودجه عمومی دولت در سال آینده به بیش از 195 هزار میلیارد تومان رسیده است و این یعنی حدود 50درصد افزایش نسبت به عملکرد امسال ...  تحرک فعالیت‌ها در بخش نفت و گاز قابل توجه است و نوید خوبی را برای سال آینده می‌دهد.»

این در حالی است که هفته گذشته نیز بیژن زنگنه وزیر نفت، در گفتگو با نشریه امریکایی فایننشال تایمز بر رویکرد دولت جدید مبنی بر افزایش فروش نفت برای اداره کشور تحت هر شرایطی تاکید کرده بود.

در این باره فایننشال تایمز نوشت: ایران تهدید به ایجاد جنگی نفتی کرده و گفته است که قصد افزایش تولید نفت بدون توجه به انچه اوپک می گوید، را دارد.

زنگنه گفت: « تحت هر شرابطی ما به 4 میلیون بشکه در روز می رسیم، حتی اگر قیمت نفت به زیر 20 دلار برسد.»

به گفته بسیاری از کارشناسان اقتصادی، یکی از علل آسیب پذیری اقتصاد ایران در سالهای اخیر از تحریم ها، تک محصولی بودن صادرات ایران و تکیه بیش از اندازه به فروش نفت و کسب در آمد برای دولت جهت اداره کشور  بوده است، موضوعی که منجر شد تا با اعمال تحریم های نفتی و بانک مرکزی غرب علیه ایران در دولت گذشته، بخشی از درآمد دولت با مشکل مواجه شود و به تبع آن، ثبات اقتصاد کشور تا حدی قابل توجهی از بین برود.

این موضوعی است که البته نزدیک به دو دهه قبل نیز مورد هشدار رهبر معظم انقلاب به مسئولان وقت قرار گرفته بوده است. حضرت آیت الله خامنه ای در نخستین روز سال92 در جمع زوار حرم رضوی علیه السلام در این باره فرمودند:

«تحريمها بالاخره اثر گذاشت؛ اين هم يك اشكال اساسی در خود ما است. اقتصاد ما دچار اين اشكال است كه وابسته‌ی به نفت است. ما بايد اقتصاد خودمان را از نفت جدا كنيم؛ دولتهای ما در برنامه‌های اساسيِ خودشان اين را بگنجانند. من هفده هجده سال قبل به دولتی كه در آن زمان سر كار بود و به مسئولان گفتم  كاری كنيد كه ما هر وقت اراده كرديم، بتوانيم درِ چاههای نفت را ببنديم. آقايانِ به قول خودشان "تكنوكرات" لبخند انكار زدند كه مگر ميشود؟! بله، ميشود؛ بايد دنبال كرد، بايد اقدام كرد، بايد برنامه‌ريزی كرد. وقتی برنامه‌ی اقتصادی يك كشور به يك نقطه‌ی خاص متصل و وابسته باشد، دشمنان روی آن نقطه‌ی خاص تمركز پيدا ميكنند. بله، تحريمها اثر گذاشت، منتها نه آن اثری را كه دشمن ميخواست؛ كه من حالا اين مسئله را شرح خواهم داد. اين در مورد كار اقتصادی بود.»

نکته جالب آنکه تعبیر «تکنوکراتها» که در این باره توسط رهبر معظم انقلاب بکار رفته است، به دوره ای اشاره دارد که دولت سازندگی و در راس آن هاشمی رفسنجانی اداره کشور را بر عهده دارد و اساسا بسیاری از نیروهای اقتصادی بکار گرفته شده در دولت فعلی نیز سابقه مدیریت کلان اقتصادی در همان دولت را دارند، از جمله بیژن زنگنه وزیر نفت دولت حسن روحانی و محمد خاتمی که در دولت هاشمی نیز عهده دار تصدی وزارت نیرو بود.

گفتنی است، چندی قبل روزنامه اعتماد که از رسانه های اصلی حامی دولت جدید است، با انتشار ویژه نامه ای تحت عنوان «دولت نوپای تکنوکرات ها» به حمایت از کابینه حسن روحانی پرداخته بود.

در مجموع آنچه که بیش از همه حایز اهمیت است، نگرانی از تکرار تجربه تلخ دوره ای است که «تکنوکرات ها» با وابستگی بیش از اندازه اقتصاد ایران به نفت و آسیب پذیر کردن آن نسبت به تحریم ها و تحولات عرصه بین الملل، منجر شدند تا نزدیک به دو دهه بعد زمانی که غرب به تشدید سیاست های خصمانه و تحریم های اقتصادی علیه ایران روی آورد، بیش از همیشه مردم اقتصاد داخلی از این موضوع متضرر شود، حال باید بار دیگر به نظاره نشست و دید اشتباه بزرگ اقتصادی تکنوکرات ها در دهه 70 تکرار خواهد شد و مردم ایران در سالهای آینده اثرات مضر آن را حس خواهند کرد یا از این تجربه بزرگ درس عبرت گرفته می شود و در کنار روند عادی صادرات نفت، فکری به حال تقویت افزایش صادرات غیر نفتی و تلاش برای کاهش پیوند بودجه سالانه و فروش نفت می شود یا خیر؟

منبع : دست نوشته های یک دانشجو